Nieuzasadnione oczekiwanie przez ubezpieczyciela na wyrok karny w zakresie ustalenia odpowiedzialności za szkodę komunikacyjną z OC sprawcy i wysokości tej szkody

Nagminnie dochodzi do sytuacji, kiedy zakłady ubezpieczeń bezzasadnie zwlekają z decyzją o przyjęciu swojej odpowiedzialności za zaistniałą szkodę i o wypłacie  na rzecz osoby poszkodowanej  w wypadku drogowym odszkodowania aż do czasu zakończenia postępowania karnego  przeciwko sprawcy wypadku.

Należy zauważyć, że termin wymagalności świadczenia odszkodowawczego w przypadku odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC jest jasno określony w art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Zgodnie z powyższym, zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Ust. 2 wspomnianego przepisu zakłada, że w przypadku gdyby wyjaśnienie w terminie 30 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. Należy jednak podkreślić, że powyższy przypadek ma charakter wyjątkowy, a postępowanie ubezpieczyciela powinno być aktywne i niezależne od prowadzonego przez organy ścigania postępowania karnego.

Kwestia ta ma swoje ugruntowanie nie tylko w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, ale również w Kodeksie cywilnym. Jak przewiduje art. 817 § 1 k.c., ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie 30 dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. W świetle art. 817 § 2 k.c. gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciąg 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporną część świadczenia ubezpieczyciel powinien spełnić w terminie przewidzianym w § 1. W odniesieniu do przepisu z art. 817 k.c. zapadło wiele orzeczeń sądowych, w których rozstrzygano sprawę wymagalności świadczenia ubezpieczeniowego.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2000 r. sygn. akt III CKN 1105/98 stwierdził, iż art. 817 k.c.: „nie upoważnia ubezpieczyciela do zaniechania prowadzenia postępowania likwidacyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego dotyczącego wypadku komunikacyjnego, w którym uczestniczył kierowca ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej”. Natomiast Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1993 r. (sygn. akt I ACr 93/93) orzekł, że: „Uzależnienie z treści art. 817 § 2 k.c. ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń od wyjaśnienia okoliczności dotyczących kwestii, czy posiadacz lub kierowca pojazdu mechanicznego są zobowiązani na podstawie art. 435 czy 436 k.c. do zapłaty odszkodowania za szkodę wyrządzoną tym pojazdem, nie oznacza, że za takie wyjaśnienie może być uznany tylko wyrok sądu, i to karny, skazujący. Żaden przepis prawa z zakresu ubezpieczeń komunikacyjnych nie utożsamia kwestii wyjaśnienia okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i wysokości świadczenia z koniecznością wyczekiwania na wyrok sądowy. Nic nie stoi na przeszkodzie, by wyjaśnienie powyższych okoliczności nastąpiło w drodze tzw. likwidacji szkody przeprowadzonej przez organy zakładu ubezpieczeń”.

Z uzasadnień wzmiankowanych judykatów wynika, że zakład ubezpieczeń, kiedy otrzyma już zawiadomienie o szkodzie jest zobowiązany samemu ustalić przesłanki swojej odpowiedzialności, a także zbadać okoliczności, które mogą dotyczyć wysokości szkody. Zakład ubezpieczeń jest do tego zobligowany i nie może przerzucać tego obowiązku na inne osoby, a tym bardziej biernie oczekiwać wyroku karnego w zakresie ustalenia odpowiedzialności sprawcy za wyrządzoną szkodę oraz wysokości tej szkody, zważywszy chociażby na fakt, że postępowanie karne mogłoby toczyć się przez długi czas, a oczekiwanie na prawomocny wyrok skazujący sprawcę wypadku skutkowałoby niczym nieuzasadnionym opóźnieniem w wypłacie świadczeń odszkodowawczych.

Powrót do listy wpisów